انواع پرکاربرد سونوگرافی در تبریز و کاربردهای بالینی

بسته به ارگان هدف و نوع بیماری، پروتکل‌های متفاوتی از سونوگرافی به کار گرفته می‌شود:

این روش خط اول بررسی اندام‌های حفره شکم است و تغییرات ساختاری، ابعادی و پاتولوژیک بافت‌های نرم را نشان می‌دهد:

• کبد: بررسی هپاتومگالی (بزرگی کبد)، تشخیص کبد چرب (گرید ۱ تا ۳)، کیست‌ها و ضایعات فضاگیر خوش‌خیم یا بدخیم.
• کیسه صفرا و مجاری صفراوی: تشخیص دقیق سنگ‌های کیسه صفرا (Cholelithiasis)، پولیپ‌ها، و علائم التهاب حاد یا مزمن (کوله سیستیت).
• کلیه‌ها و سیستم ادراری: شناسایی سنگ‌های ادراری، هیدرونفروز (احتباس ادرار در کلیه)، کیست‌های کورتیکال و توده‌ها.
• طحال و پانکراس: ارزیابی اسپلنومگالی (بزرگی طحال) و بررسی تغییرات ناشی از پانکراتیت یا ضایعات موضعی.

بررسی ارگان‌های واقع در حفره لگن، بسته به شرایط بیمار به دو روش ترنس‌ابدومینال (روی شکم) یا ترنس‌واژینال (داخلی در بانوان) انجام می‌شود:

• در بانوان: ارزیابی ضخامت آندومتر، تشخیص فیبروم‌ها (میوم)، کیست‌های تخمدان، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) و بررسی علل خونریزی‌های غیرطبیعی رحمی.
• در آقایان: ارزیابی حجم، ابعاد و اکوپترن غده پروستات و اندازه‌گیری حجم ادرار باقیمانده (PVR) پس از تخلیه مثانه

یکی از حساس‌ترین حوزه‌های تصویربرداری اولتراسوند، پیگیری مراحل رشد جنین است:

• سونوگرافی تایید بارداری (هفته ۵ تا ۸): بررسی لانه‌گزینی، تشخیص بارداری داخل یا خارج رحمی (EP) و شنیدن ضربان قلب جنین.
• غربالگری سه‌ماهه اول (NT / NB - هفته ۱۱ تا ۱۳ هفته و ۶ روز): اندازه‌گیری ضخامت چین پشت گردن جنین (Nuchal Translucency) و وجود استخوان بینی جهت ارزیابی ریسک آنومالی‌های کروموزومی مانند سندرم داون.
• سونوگرافی آنومالی اسکن (Anomaly Scan - هفته ۱۸ تا ۲۲): بررسی آناتومی تمام ارگان‌های حیاتی جنین اعم از بطن‌های مغزی، ستون فقرات، چهار حفره قلب، کلیه‌ها، اندام‌های حرکتی و محل جفت.
• بیوفیزیکال پروفایل (BPP) و رشد جنین (سه‌ماهه سوم): بررسی حرکات جنین، تون عضلانی، حرکات تنفسی، حجم مایع آمنیوتیک (AFI) و وزن تخمینی جنین.

با تکیه بر این نوع سونوگرافی سرعت و جهت جریان خون در عروق را به صورت نقشه‌های رنگی و نمودارهای موجی (اسپکترال) به تصویر می‌کشد:

• داپلر وریدی اندام تحتانی: روش استاندارد طلایی برای رد یا اثبات ترومبوز وریدی عمقی (DVT) و بررسی نارسایی دریچه‌های وریدی (واریس).
• داپلر شریان‌های کاروتید و ورتبرال: بررسی تنگی شریان، وجود پلاک‌های آترواسکلروتیک و ارزیابی ریسک سکته‌های مغزی ایسکمیک.
• داپلر عروق کلیوی (Renal Artery Doppler): ارزیابی تنگی شریان کلیه در بیماران مبتلا به پرفشاری خون مقاوم به درمان.
• داپلر شریان نافی و رحمی در بارداری: ارزیابی نارسایی جفت و پایش محدودیت رشد داخل رحمی (IUGR).

تیروئید به دلیل موقعیت سطحی، با پروب‌های خطی با فرکانس بالا (High-Frequency Linear Probes) با جزئیات بالایی قابل ارزیابی است:

• تفکیک کیست‌های ساده از گره‌های توپر (Solid Nodules).
• طبقه‌بندی ندول‌های تیروئید بر اساس سیستم استاندارد TIRADS جهت تعیین لزوم نمونه‌برداری سوزنی (FNA).
• بررسی وضعیت غدد لنفاوی زنجیره گردنی از نظر لنفادنوپاتی واکنشی یا بدخیم

• پستان: مکمل اصلی ماموگرافی؛ به‌ویژه در بانوان با بافت متراکم پستان یا افراد زیر ۳۵ سال برای ارزیابی توده‌ها بر اساس شاخص BI-RADS.
• بافت نرم سطحی: تشخیص لیپوم، آبسه، فتق‌های جدار شکم و کشاله‌ران (هرنی)، و جسم خارجی.
• عضلانی-اسکلتی: ارزیابی پارگی تاندون‌ها (مانند روتاتور کاف شانه یا تاندون آشیل)، بورسیت و تجمع مایع درون مفصلی.

برخلاف رادیوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا MRI که تصاویر ثابتی تولید می‌کنند و بعداً قابل بازبینی هستند، سونوگرافی یک آزمون کاملاً وابسته به مهارت کاربر (Operator-Dependent) است.

تصویربرداری و تفسیر در سونوگرافی به‌صورت لحظه‌ای (Real-Time) انجام می‌شود. به این معنا که:

1. زاویه مناسب قرارگیری پروب، میزان فشار دست و انتخاب میدان دید به تسلط آناتومیک پزشک وابسته است.
2. تفکیک آرتیفکت‌های تصویری از پاتولوژی‌های واقعی تنها با دانش عمیق فیزیک صوت و پاتولوژی ممکن است.
3. بنابراین، انجام این روش تشخیصی توسط پزشک متخصص رادیولوژی و سونوگرافی ضامن کمترین میزان خطای تشخیصی و پرهیز از اقدامات تهاجمی غیرضروری است

جهت هماهنگی، اطلاع از نحوه آمادگی پیش از آزمون و رزرو نوبت: می‌توانید به بخش تماس با ما مراجعه کرده یا با شماره‌های مطب تماس حاصل فرمایید.